كلام پروردگار را جلّ جلاله كه مىفرمايد : نسبت به أعزّ موجودات در نزد او محمّد صلّى اللّه عليه و آله « و لو تقوّل علينا بعض الاقاويل لاخذنا منه باليمين . . . » . پس اگر تصنيف نمايم كتابهائى را در فقه كه بعد از من عمل به آن نمايند اين معنى نقض غرض كه اجتناب از فتوى باشد هست و باعث داخل شدن در خطرات آيهء مشاراليها است ؛ چون جائى كه پروردگار عالم نسبت به پيغمبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله اينطور تهديد نمايد پس چطور است حال من اگر فتوى دهم خطاءا يا تصنيف نمايم غلطا روز حضور او در قيامت . إلى آخر ما ذكره رحمه اللّه . [ تا آخر آنچه سيّد ( ره ) ذكر فرموده است . ] « 1 » و فى المجلّد السابع عشر من « بحار الأنوار » نقلا من كتاب « مشكاة الأنوار » فى ضمن حديث عنوان البصرى « 2 » در ضمن مواعظ و نصائح و اوامرى كه به عنوان بصرى فرمود مىآموزم به تو سه چيز كه در علم است : اول آنكه سؤال كنى از علماء آنچه جاهل به آن باشى و مبادا سؤال تو از روى تجربه و مشقت « 3 » دادن به آنها باشد ؛ دوم آنكه مبادا به رأى خود عمل كنى ، و در جميع حالات خود به احتياط عمل كنى مادامىكه ممكن تو باشد ؛ سوم آنكه بگريز از فتوى دادن مثل آنكه از شير درنده مىگريزى و هيچگاه گردن خود را پل از براى مردم قرار مده . و از جمله متأخرين از علماء ، كه به فشار دولت از جهت استبداد ، آخر عمر در قم سكونت فرمود تا دنيا را وداع نمود مرحوم مغفور آية اللّه آقا ميرزا صادق آقاى تبريزى است « 4 » كه مكرّر حقير خدمتش مشرّف شدم و در جبههء ايشان مىديدم آن‌چه در اخبار است : العالم العامل الّذى إذا نظرت إليه ذكرك الآخرة . [ دانشمندى كه به علمش عمل مىكرد و اگر او را مىديدى آخرت را به يادت مىآورد . ] سجلّ « 5 » گرفتن را حرام

--> ( 1 ) - « فوائد الرضويّه » ص 330 - 335 . ( 2 ) - و سنذكر تمام الحديث عن قريب ان شاء اللّه . ( 3 ) - و عبادت حديث دارد : إيّاك أن تسئلهم تعنتا و فى « مجمع البحرين » التعنت طلب العنت و هو الأمر الشاق اى لا تسئل لغير الوجه الذى ينبغى طلب العلم له كالمغالبه و المجادلة . ( 4 ) - درباره شرح حال علمى و سياسى آيت اللّه ميرزا صادق آقا تبريزى ، مراجعه شود به مقاله ارزندهء جناب آقاى سيد ابراهيم سيد علوى در « كيهان انديشه » شماره شانزدهم ، سال 1366 ش . ( 5 ) - شناسنامه .